Kemoterapide El-Ayak Sendromu: Günlük Bakım ve Dikkat Edilecekler
Kısa cevap: El-ayak sendromunda (HFS) avuç içi ve ayak tabanı hassas ve kırılgan hale gelir. Evde yapabileceğiniz en önemli şeyler; bölgeyi nemli tutmak, aşırı ısıdan ve sürtünmeden kaçınmak, rahat ayakkabı giymek ve belirtileri erken fark edip onkoloji doktorunuza bildirmektir. İlacın dozu ya da programı ise yalnızca doktorunuz tarafından değiştirilir.
El-Ayak Sendromu Nedir?
El-ayak sendromu (palmar-plantar eritrodizestezi), bazı kemoterapi ilaçlarında (özellikle kapesitabin, 5-florourasil ve bazı hedefe yönelik ilaçlarda) görülen; avuç içi ve ayak tabanında kızarıklık, hassasiyet, şişlik, uyuşma ve ileri durumlarda kabarcık ve çatlaklarla seyredebilen bir cilt reaksiyonudur. Ayrıntılar için el-ayak sendromu (HFS) nedir? ve kapesitabin ve el-ayak sendromu yazılarımıza bakabilirsiniz.
Günlük Bakım Önerileri
| Konu | Ne yapmalı? |
|---|---|
| Nemlendirme | Elleri ve ayakları günde birkaç kez, özellikle yıkandıktan sonra, kokusuz bir nemlendiriciyle nemli tutun. Üre içeren kremler bu amaçla sık kullanılan seçeneklerdendir; hangisini kullanacağınızı doktorunuza sorun. |
| Isı | Çok sıcak suyla uzun süre temastan (bulaşık, sıcak duş, sauna) kaçının; ılık su kullanın. Güneşe maruz kalacaksanız koruyucu krem ve kapalı giysi tercih edin. |
| Sürtünme ve basınç | Ağır eşya taşımak, uzun süre ayakta kalmak, elleri sürekli ovmak (ör. temizlik, bahçe işleri) belirtileri artırabilir. Mümkünse bu işleri azaltın ya da eldiven kullanın. |
| Ayakkabı ve çorap | Geniş, yumuşak tabanlı ve ayağı sıkmayan ayakkabılar ile pamuklu, dikişsiz çoraplar tercih edin. Sıkı yüzük, bilezik ve saat takmayın. |
| Tırnak ve cilt | Tırnaklarınızı kısa ve temiz tutun; sertleşmiş deriyi kendiniz soymayın ya da kesmeyin. |
Kapesitabin alan hastalarda üre bazlı kremin önleyici amaçla kullanımı klinik çalışmalarda incelenmiştir (Hofheinz, 2015). Bu tür ürünleri kullanmadan önce de onkoloji doktorunuzla görüşün; çünkü her hastaya uygun olmayabilir.
Doktorunuza Ne Zaman Haber Vermelisiniz?
- Avuç içinde ya da ayak tabanında kızarıklık, hassasiyet, yanma ya da uyuşma yeni başlıyorsa (erken bildirmek, tablonun ağırlaşmasını önlemede önemlidir)
- Ağrı yürümeyi, tutmayı ya da günlük işleri yapmayı zorlaştırıyorsa
- Kabarcık, yara, çatlak, akıntı ya da enfeksiyon belirtisi (sıcaklık, şişlik, kötü koku, ateş) varsa
Kemoterapi ilacının dozunu kendi başınıza azaltmayın ya da bırakmayın. Belirtilerin derecesine göre doz ayarlamasına, ara verilmesine ya da ek destekleyici tedavilere onkoloji doktorunuz karar verir.
Önleme: Soğutma Seçeneği
El ve ayakların kemoterapi sırasında kontrollü biçimde soğutulması, deri dokusuna ulaşan ilaç miktarını sınırlayarak el-ayak sendromunun oluşmasını önlemeye yardımcı olabilir. Hilotherapy® El-Ayak uygulaması, kemoterapi ile eş zamanlı olarak ellerde ve ayaklarda 12-17°C sabit sıcaklık sağlar. Evde buz kullanmak yerine neden kontrollü soğutma önemlidir? Buz torbası mı, Hilotherapy® mi? yazımızı okuyabilirsiniz. Uygulama için randevu talebi bırakabilirsiniz.
İlgili Rehberler
Hastalığın tanımı ve dereceleri için el-ayak sendromu rehberine, nöropatiden farkı için nöropati ile el-ayak sendromu farkı yazısına, tırnak sorunları için kemoterapiye bağlı tırnak değişiklikleri yazısına ve önleme amaçlı soğutma için kontrollü el-ayak soğutma rehberine bakabilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Tedaviniz hakkında karar vermeden önce mutlaka onkoloji doktorunuza danışınız.
Sık Sorulan Sorular
El-ayak sendromunda evde ne yapılmalı?
Elleri ve ayakları nemli tutun, aşırı ısı ve sürtünmeden kaçının, rahat ayakkabı ve pamuklu çorap giyin; belirtileri erken fark edip onkoloji doktorunuza bildirin.
Üre kremi el-ayak sendromuna iyi gelir mi?
Kapesitabin alan hastalarda üre bazlı kremin önleyici amaçla kullanımı klinik çalışmalarda incelenmiştir. Hangi ürünü kullanacağınızı onkoloji doktorunuza sorun.
El-ayak sendromu geçer mi?
Belirtiler genellikle ilacın dozu azaltıldığında ya da ara verildiğinde ve uygun bakımla birkaç hafta içinde düzelir; ancak bu süre kişiye ve dereceye göre değişir. Karar onkoloji doktoruna aittir.
El-ayak sendromu önlenebilir mi?
Kemoterapi ile eş zamanlı uygulanan el ve ayak soğutması, el-ayak sendromunun oluşmasını önlemeye yardımcı olabilir; uygunluk için onkoloji doktorunuzla görüşün.
Kaynaklar
- Hofheinz RD. ve ark. Mapisal versus urea cream as prophylaxis for capecitabine-associated hand-foot syndrome: a randomized phase III trial of the AIO Quality of Life Working Group. J Clin Oncol, 2015;33(22):2444-2449. Kaynağı aç
- Prof. Dr. Mustafa Özdoğan. El ayak sendromu nedir, neden olur, nasıl tedavi edilir? (Türkçe ek okuma, drozdogan.com) Kaynağı aç
- Parmak izi kaybına neden olan kanser ilaçlarına genel bakış. Doğu Karadeniz Sağlık Bilimleri Dergisi, 2023;2(3). Kaynağı aç
Hilotherapy® hakkında bilgi almak ister misiniz?
Uygulama için randevu talep edebilir veya kurumunuz adına bizimle görüşebilirsiniz.